PARA YOK!
Aşırı büyüme, tahsilat krizleri veya ani pazar daralmaları… Neden ne olursa olsun, en güçlü sanayi kuruluşları bile zaman zaman sert bir nakit sıkışıklığıyla karşı karşıya kalabilir.
Fakat ülkemizde bu durum artık bir alışkanlık haline gelmiş olup şirket koridorlarında ve yönetim katlarında en sık yankılanan feryatlardan biri haline gelmiştir. “Para yok!”
Oysa bu durum bir sebep değil; bir dizi yönetsel ve operasyonel kararın kaçınılmaz sonucudur. Bu çığlık atıldığında fatura genellikle hemen dış faktörlere kesilir: Piyasa koşulları, yüksek faizler, ödeme yapmayan ya da ürettirdiği malı depodan çekmeyen müşteriler… Oysa asıl kriz, şirketin kendi iç operasyonel disiplinsizliğinde saklıdır.
Nakit akışı, bir şirketin kan dolaşımıdır. Kaza anında insanı öldüren şey yaradan ziyade kan kaybı olduğu gibi; şirketleri de kârsızlık uzun vadede yıpratsa bile nakitsizlik anında batırır. Şirketler bir günde batmaz; kan kaybı adım adım gerçekleşir. (Bkz: “Şirketlerin İflas Süreci”)
“Para yok” krizine zemin hazırlayan pek çok faktör bulunsa da operasyonel açıdan en kritik mikro hatalar zinciri şunlardır:
• Rakamların gelecekte “doğru” görünüyor olması, yarın sabahki ödemeleri garanti etmez. Kısa vadeli (haftalık/günlük) nakit takibini göz ardı edip sadece uzun vadeli tablolara güvenmek, şirketi anlık bir kan kaybıyla baş başa bırakır.
• Ürün maliyeti doğru hesaplanmadığında sürecin sonunda duyulan o meşhur cümle kaçınılmazdır: ”Halbuki tüm veriler doğruydu…”
( “Yenileme Maliyeti” yazımı okumanızı öneririm.)
• Günün sonunda, 5 TL borcunuza karşılık vadesi belirsiz 10 TL alacağınızın olması, sizi kasada net 5 TL alacaklı yapmaz.
• Nakit; yanlış satın alma stratejilerine, aşırı hammaddeye, atıl yedek parçaya veya “nasıl olsa satılır” denilerek üretilen bitmiş ürüne bağlandığında şirketin likiditesi felç olur. (Stratejik hammadde stoklarını bu durumdan ayrı tutmak gerekir.) Bu durum, imalat sektöründe 20–30 yıllık deneyime sahip en tecrübeli yöneticilerin bile en sık düştüğü, bedeli en ağır “basit görünüşlü” operasyonel tuzaklardan biridir.
(Bkz: “Verimlilik, Stok, Faiz Sarmalı”) Yazı rervizyondadır.
• Satış yapmayı tek başına “başarı” sanıp tahsilatı takip etmemek, müşteriyi faizsiz finanse etmekten başka bir şey değildir.
• Üretimi tamamlanmış ancak teslim alınmayan ürünler, imalatçının en sessiz nakit kapanıdır. Hammaddesi ve işçiliği ödenmiş bu stoklar depoda bekledikçe faturalandırılamaz ve tahsilat süreci başlatılamaz.
• Üretimdeki yüksek fire oranları, plansız duruşlar, tekrar eden müşteri şikayetleri ve kontrolsüz lojistik giderleri; kasadan her gün sessizce nakit çalar.
Nakit akış tablosunu bir raporlama mecburiyeti değil, bir operasyonel disiplin olarak görmeyen her işletme, eninde sonunda o koridordaki acı gerçekle yüzleşmek zorunda kalır.
Kritik Not: Bu aşamada çözüm zannedilerek yapılan en ölümcül hata ise ürünlere yapılan fırsat zamlarıdır.